Marynarka Wojenna RP
Untitled Document
poczta Marynarki Wojennejserwis informacyjny ZIMW

Kmdr mgr inż. Czesław Dyrcz - szef BHMW w latach 2002-2004
Kmdr mgr inż. Henryk Nitner - szef Oddziału Hydrograficznego BHMW

85. ROCZNICA POWSTANIA SŁUŻBY HYDROGRAFICZNEJ
MARYNARKI WOJENNNEJ RP

Działalności służby hydrograficznej Marynarki Wojennej RP należy do mniej znanych kart dziejów naszego morskiego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej. Doskonałą okazją przybliżenia tej problematyki jest 85. rocznica utworzenia Urzędu Hydrograficznego Marynarki Wojennej, którego historycznym kontynuatorem tradycji jest Biuro Hydrograficzne. Dzień utworzenia Urzędu Hydrograficznego - 19 lutego 1920 r., uważany jest za święto państwowej służby hydrograficznej, w jej ukształtowanym przez dziesiątki lata układzie przynależności i organizacji. Współczesna działalność człowieka na morzu wymaga wszechstronnego zabezpieczenia przez różnorodne i wyspecjalizowane morskie służby, do których zaliczamy takie służby jak: meteorologiczne, radiowe, ratownicze, nawigacyjne, hydrograficzne i inne. W Rzeczypospolitej Polskiej, rolę państwowej morskiej służby hydrograficznej i oznakowania nawigacyjnego w zakresie hydrografii1 i kartografii morskiej, spełnia Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej2 (BHMW). Ponad zadania państwowe, BHMW realizuje zabezpieczenie nawigacyjno-hydrograficzne (NHZ) i oceanograficzno-meteorologiczne (METOC) działań sił Marynarki Wojennej RP.

Polskie siły morskie powstały 28 listopada 1918 r. w myśl wydanego przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego dekretu o powołaniu Polskiej Marynarki Wojennej. Służba hydrograficzna była jednym z pierwszych elementów naszego rodzaju sił zbrojnych, gdyż powstała w dniu 19 lutego 1920 r., kiedy to utworzono Urząd Hydrograficzny, tuż po symbolicznych zaślubinach z Morzem Bałtyckim dokonanych 10 lutego 1920 r. Pierwszym szefem Urzędu został kpt. mar. Józef Unrug, późniejszy admirał i dowódca floty. Mając na uwadze utworzenie służby hydrograficznej, już w grudniu 1919 r. Marynarka Wojenna nabyła w Hamburgu jednostkę pływającą, którą poddano niezbędnemu remontowi przystosowującemu do wykonywania zadań hydrograficznych. W dniu 10 lutego 1920 r., zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych jednostka została wcielona do Marynarki Wojennej RP pod nazwą ORP „Pomorzanin”, a 1 maja tegoż samego roku w Gdańsku uroczyście została podniesiona biało-czerwona bandera wojenna. ORP „Pomorzanin” był pierwszym okrętem Marynarki Wojennej RP, który w historycznym ciągu zdarzeń zmieniał swoje podporządkowanie organizacyjne, a nawet banderę3

W sierpniu 1920 r., w ramach reorganizacji struktur Marynarki Wojennej, Urząd Hydrograficzny przemianowano na Służbę Hydrograficzną Marynarki Wojennej. W roku 1922 nastąpiły kolejne zmiany organizacyjne, w których wyniku zmieniono nazwę Służby Hydrograficznej Marynarki Wojennej na Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej (BHMW), z kpt. mar. Tadeuszem Bramińskim jako szefem. W 1921 r. rozpoczęto wydawanie „Wiadomości Żeglarskich”, prowadzenie korekty map i pomocy nawigacyjnych, a także opracowywanie własnych instrukcji nawigacyjnych. Wykonywane pomiary hydrograficzne przyczyniły się do opracowania i wydania pierwszej publikacji kartograficznej Biura, jakim był prowizoryczny plan portu i redy Gdyni4.

Ważnym momentem w rozwoju polskiej służby hydrograficznej było przyjęcie naszego kraju do International Hydrograpfhic Bureau - IHB5 w lipcu 1926 r., uwieńczone staraniami podjętymi od roku 1922. W październiku 1926 r. przedstawiciel Polski uczestniczył po raz pierwszy w obradach międzynarodowej konferencji hydrograficznej.

Pierwsza polska morska mapa nawigacyjna, przeznaczona do powszechnego użytku, została opublikowana w 1927 r. Była to mapa Zatoki Gdańskiej, w skali 1:75 000. Wznowienie tej mapy ukazało się w 1934 r., a nowe wydanie w 1938. Drugą mapę wydano w 1933 r., którą był plan portu i redy Gdyni, w skali 1:10 000. Przy jej opracowywaniu, oprócz własnych danych, wykorzystano także plany fotogrametryczne Wojskowego Instytutu Geograficznego. Trzecim z kolei wydawnictwem kartograficznym był wydany w 1934 r. plan portu i redy Jastarni6, a następnie opublikowano plan redy i portu Hel. Tuż przed samą wojną wydano także mapę generalną, w skali 1:500 000, obejmującą południową część Bałtyku. Oprócz tego BHMW opracowało mapę taktyczną, w skali 1:1 000 000 oraz mapę radionawigacyjną. Do września 1939 r. wydano także kilka publikacji nautycznych: locje (w 1933 r. – zachodnia część Zatoki Gdańskiej, Wybrzeże Polskie i Wolnego Miasta Gdańsk; w 1938 r. – wybrzeże Niemiec i Danii) oraz spis latarń i sygnałów nawigacyjnych7. Nowym rozdziałem w funkcjonowaniu służby hydrograficznej i prowadzeniu prac pomiarowych było zastąpienie w 1931 r. wysłużonego okrętu hydrograficznego ORP „Pomorzanin” przez trałowiec ORP „Mewa”, jeden z poniemieckich trałowców gruntownie przebudowany i dostosowany do nowej roli. Służył on jako ORP „Pomorzanin II” do 14 września 1939 r., kiedy to został zatopiony w porcie Jastarnia przez niemieckie samoloty.

Okres wojny przerwał działanie Biura. We wrześniu 1939 r. ewakuowało się ono wraz z Kierownictwem Marynarki Wojennej, w którego było składzie. Po drugiej wojnie światowej, w dn. 27 lipca 1945 r. reaktywowano działalność BHMW, początkowo jako Oddział Hydrograficzny Sztabu Głównego MW, Następnie pod różnymi nazwami, jak Szefostwo Hydrografii Sztabu Głównego MW i Szefostwo Hydrografii MW, znajdowało swoje miejsce w różnych strukturach Sztabu MW. Nowo powstała hydrografia od razu podjęła obowiązki służby hydrograficznej, wynikające z potrzeby wyznaczenia nowych szlaków żeglugowych i opracowania map nawigacyjnych dla polskich obszarów morskich. Przystąpiono do opracowywania i wydawania cotygodniowych „Wiadomości Żeglarskich”, a pierwsza mapa powojenna ukazała się już w 1946 r. Zadania okrętu hydrograficznego wykonywał, przydzielony najpierw czasowo, a od 1948 r. na stałe, ORP „Żuraw”. Był to, przygotowany do nowej roli, jeden z czwórki przedwojennych trałowców polskiej produkcji, które przetrwały wojnę i powróciły do Polski. Po wypadku uprowadzenia okrętu przez część załogi do szwedzkiego portu Ystad, nazwa okrętu została zmieniona na ORP „Kompas” w 1951 r. Okręt ten służył jako jednostka hydrograficzna do 1971 r. Kolejną jednostką hydrograficzna został nowozbudowany w Stoczni Gdańskiej (na bazie kadłuba długiej serii burtowych trawlerów rybackich typu B-10) ORP „Bałtyk”, na którym banderę podniesiono w 1957 r. ORP „Bałtyk” zapoczątkował wychodzenie jednostek hydrograficznych poza akwen Morza Bałtyckiego, poprzez realizację kilku rejsów oceanicznych z ekipami badawczymi na Spitsbergen. W 1959 r. powołano Oddział Zabezpieczenia Hydrograficznego (obecnie dywizjon Zabezpieczenia Hydrograficznego), w składzie którego znalazły się wszystkie hydrograficzne jednostki pływające oraz brzegowe grupy pomiarowe i sekcje systemów radionawigacyjnych. Obecnie, jednostki pływające dywizjonu to trzy duże okręty hydrograficzne (ORP „Kopernik”, w służbie od 1971 r., ORP „Arctowski” i ORP „Heweliusz”, na których bandery podniesiono w 1982 r.), oraz kilka kutrów i motorówek hydrograficznych. Do wykonywania prac hydrograficznych dywizjon posiada brzegowe grupy pomiarowe oraz systemy radionawigacyjne.

W 1995 r. na podstawie określonych zapisów ustawowych, BHMW otrzymało status państwowej morskiej służby hydrograficznej i oznakowania nawigacyjnego w zakresie hydrografii i kartografii morskiej8.W lipcu 1995 r. nastąpiła reorganizacja struktur BHMW oraz wydzielenie Biura ze Sztabu Marynarki Wojennej i podporządkowanie go zastępcy dowódcy Marynarki Wojennej RP. Obecna struktura organizacyjna BHMW została wprowadzona w lipcu 2004 r. W okresie powojennym działalnością BHMW (Oddziału Hydrograficznego Sztabu Głównego MW, Szefostwa Hydrografii Sztabu Głównego MW, Służby Hydrograficznej MW, Szefostwa Hydrografii MW) kierowali: kmdr por. Karol ZAGRODZKI (w latach 1945-1953), kmdr por. Edward ŁĄCZNY (w latach 1953-1957), kmdr Celestyn SPYRA (w latach 1957-1981), kmdr Józef KUŚMIDER (w latach 1981-1990), kmdr Władysław KIERZKOWSKI (w latach 1990-2002), kmdr Czesław DYRCZ (2002-2004).

Zadania BHMW, jako państwowej morskiej służby hydrograficznej i oznakowania nawigacyjnego w zakresie hydrografii i kartografii morskiej, wynikają z międzynarodowych wymagań stawianych narodowym służbom hydrograficznym oraz podziału kompetencji z cywilną administracją morską państwa9. Podstawowe zadania służby to:

  • Wykonywanie, opracowywanie i nadzorowanie pomiarów hydrograficznych na polskich obszarach morskich dla opracowania urzędowych map morskich i innych wydawnictw oraz bezpieczeństwa żeglugi;
  • Prowadzenie pomiarów hydrograficznych na wodach morskich i w portach wojennych, dla celów kartograficznych i bezpieczeństwa żeglugi;
  • Opracowywanie i wydawanie oficjalnych nawigacyjnych map morskich i publikacji nautycznych (papierowych i cyfrowych) dla wszystkich użytkowników, oraz ich bieżąca aktualizacja;
  • Zapewnienie funkcjonowania systemu ostrzeżeń nawigacyjnych;
  • Zapewnienie weryfikacji pomiarów hydrograficznych prowadzonych przez innych wykonawców na wodach polskich oraz nadawanie uprawnień specjalistycznych;
  • Współpraca z administracją morską oraz innymi instytucjami, uczelniami i przedsiębiorstwami;
  • Udział w pracach rozwojowych i badawczych oraz ustalaniu polityki państwa, w zakresie kompetencji Biura, we współpracy z administracją morską i innymi instytucjami;
  • Reprezentowanie Polski w organizacjach międzynarodowych:
    • Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej (IHO – International Hydrographic Organization) i jej komisjach, w tym - Komisji Hydrograficznej Morza Bałtyckiego (BSHC – Baltic Sea Hydrographic Commission) i Hydrograficznego Komitetu Antarktycznego (HCA - Hydrographic Committee on Antarctica);
    • światowym systemie map elektronicznych (WEND – World Wide Electronic Naviagtional Chart Database), szczególnie zaś w Regionalnym Centrum Map Elektronicznych PRIMAR-Stavanger;
    • światowym systemie ostrzeżeń nawigacyjnych, jako Krajowy Koordynator.

Zasadnicze zadania postawione przed BHMW w zakresie zabezpieczenia nawigacyjno-hydrograficznego (NHZ) oraz meteorologiczno-oceanograficznego (METOC) działań sił Marynarki Wojennej RP to:

  • Zbieranie, analizowanie i opracowywanie danych hydrograficznych, oceanograficznych i meteorologicznych dla potrzeby sił morskich;
  • Organizowanie nawigacyjnej osłony działań marynarki wojennej;
  • Opracowywanie i wydawanie specjalnych map i publikacji oraz wojskowej dokumentacji geograficznej, w zakresie hydrografii, kartografii, oceanografii i meteorologii;
  • Planowanie i prowadzenie zaopatrywania okrętów i jednostek marynarki wojennej w mapy, publikacje nautyczne oraz sprzęt nawigacyjno-hydrograficznych i oceanograficzno-meteorologiczny;
  • Udział w pracach grup roboczych i komitetów NATO w zakresie nawigacji, hydrografii, oceanografii i meteorologii.

Elementy składowe tworzące służbę hydrograficzną MW to m. in. Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej, dywizjon Zabezpieczenia Hydrograficznego MW oraz specjalistyczne komórki funkcjonalne zawiązków taktycznych i jednostek Marynarki Wojennej RP.

Ranga zabezpieczenia hydrograficznego działalności człowieka na morzu stale rośnie; można spodziewać się, że w następnych latach wysokie wymagania co do standardów zabezpieczenia będą wyższe, lub co najmniej utrzymane na obecnym poziomie. Umożliwia to stały rozwój technologii pomiarowych, aplikacji programowych oraz metod pracy. Tak więc, polska służba hydrograficzna jest zobowiązana do utrzymywania standardów narzuconych przez IHO i NATO oraz stałego rozwoju stosowanych w swej działalności metod. Wewnątrz służby hydrograficznej przewiduje się kontynuowanie procesu zakupu najnowszego sprzętu i oprogramowania hydrograficznego. Obecna działalność służbowa, praca i przyjęte kierunki rozwoju służby hydrograficznej Marynarki Wojennej koncentrują się na kompleksowym hydrograficznym zabezpieczeniu wszystkich użytkowników obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej oraz realizacji zadań na rzecz Marynarki Wojennej RP w ustawowo i służbowo przyjętych zakresach obowiązków. Największy postęp obserwowany jest w informatyzacji procesów produkcyjnych i obszarów codziennej działalności służby.

Przyszłość działalności służby hydrograficznej MW RP i jej dalsze kierunki rozwoju skoncentrowane będą m.in. na następujących dziedzinach:

  • produkcja i dystrybucja oficjalnych elektronicznych map nawigacyjnych (ENC) na obszary morskie Rzeczypospolitej Polskiej10 oraz przejście na wyłącznie komputerową redakcję morskich nawigacyjnych map papierowych;
  • automatyczna korekta produktów cyfrowych BHMW z wykorzystaniem technik komputerowych włącznie z przekazem satelitarnym;
  • upowszechnienie informacji nautycznej poprzez stworzenie warunków łatwego i szerokiego dostępu dla zainteresowanych użytkowników morza;
  • tworzenie i rozwijanie przedmiotowych baz danych zintegrowanych w zaawansowanych systemach przetwarzania informacji;
  • rozwój i powszechne wykorzystanie elektronicznych okrętowych systemów zobrazowania danych nawigacyjnych (przejście „epokowe” z nawigacji papierowej do nawigacji elektronicznej);
  • wyposażanie jednostek Marynarki Wojennej RP w najnowszy sprzęt hydrograficzny, nawigacyjny , oceanograficzny i meteorologiczny zapewniający wzrost automatyzacji przetwarzania i przekazu pozyskiwanych danych oraz poziomu bezpieczeństwa nawigacyjnego;
  • współpraca międzynarodowa, przejawiająca się w zintensyfikowaniu udziału w pracach komisji, komitetów i grup roboczych Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej - IHO (środowisko cywilne) oraz NATO (działalność wojskowa);
  • współpraca z instytucjami administracji morskiej, ośrodkami naukowymi i uczelniami w zakresie podnoszenia standardów bezpieczeństwa wszystkich użytkowników obszarów morskich, wymiany informacji nautycznej i edukacji.

***

Służbę hydrograficzną Marynarki Wojennej RP w przeciągu mijających 85. lat tworzyli wspaniali specjaliści: hydrografowie, kartografowie, topografowie, meteorolodzy, hydrolodzy, oceanografowie, redaktorzy publikacji, załogi okrętów i jednostek hydrograficznych wraz z doskonałymi dowódcami, operatorzy systemów, służby dyżurne zapewniające przekaz informacji nautycznych, personel administracyjny, kadra zawodowa, marynarze, pracownicy wojska oraz kierujący tymi zespołami szefowie wszystkich szczebli. W tych minionych latach służba podlegała pod komórki organizacyjne różnego szczebla i była kierowana oraz nadzorowana przez wielu dowódców, którzy rozumieli jej problemy, służyli pomocą i dbali o rozwój. Szerokie jest również grono instytucji współpracujących i tworzących współczesne oblicze hydrografii morskiej. Dostarczanie produktów hydrograficznych, kartograficznych, informacji nautycznej i środowiskowej wszystkim użytkownikom morza, zapewnianie bezpieczeństwa żeglugi - to były nadrzędne zadania i cele działalności służby kierowanej przez Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej w ostatnich 85 lat, będą one stanowiły podstawę dalszej pracy w przyszłości.

1  „Hydrografia morska jest dziedziną nauk stosowanych, która zajmuje się mierzeniem i opisywaniem cech fizycznych żeglownych akwenów morskich na powierzchni Ziemi i przyległych obszarów przybrzeżnych, ze szczególnym ukierunkowaniem na ich wykorzystanie w prowadzeniu nawigacji”. Definicja hydrografii morskiej określona została przez specjalnie powołaną w 1997 r. Grupę Roboczą ds. Planowania Strategicznego Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej - IHO (Strategic Planning Working Group - SPWG) i wprowadzona do powszechnego stosowania Listem okólnikowym IHO - CL 55/2002 z dn. 20.11.2002 r.
2  Ustawa z dnia 17 listopada 1994 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z dnia 27 stycznia 1995 r.) Art. 3.
3  W dn. 1 marca 1922 r. zgodnie z rozkazem Dowódcy Floty nr 30, okręt hydrograficzny ORP „Pomorzanin” przekazano Urzędowi Marynarki Handlowej Ministerstwa Przemysłu i Handlu, gdzie służył początkowo pod nazwą „Wotan”, a następnie „Kaszuba”. W styczniu 1924 r. jednostka ponownie została wpisana na listę floty MW i pod nazwą ORP „Pomorzanin” kontynuowała pracę na rzecz BHMW, aż do końca 1931 r. Okręt został skreślony z listy jednostek MW w dn. 14.02.1932 r.
4  Pierwsze wydanie planu pod nazwą „Bałtyk. Wybrzeże polskie od Oksywia do Orłowa. Prowizoryczny plan portu i redy gdyńskiej” miało miejsce w 1923 r. Plan wydrukowała Spółka Kartograficzna „Atlas” z Lwowa.
5  IHB w 1967 r. zmieniło nazwę na International Hydrographic Organization – IHO, która funkcjonuje do dziś.
6  Przy zbieraniu danych do tej właśnie mapy po raz pierwszy wykorzystano w polskiej hydrografii morskiej echosondę.
7  Pierwsze wydanie Spisu latarń i sygnałów nawigacyjnych ukazało się w 1932 r.
8  Ustawa z dnia 17 listopada 1994 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z dnia 27 stycznia 1995 r.), która swoim postanowieniu zawierała również rozwiązanie Biura Hydrograficznego Rzeczpospolitej Polskiej – instytucji podległej ówczesnemu ministrowi Transportu i Gospodarki Moskiej.
9  Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 20 sierpnia 1999 r. w sprawie współpracy urzędów morskich z Marynarką Wojenną i Strażą Graniczną (Dz. U. z dnia 17 września 1999 r.).
10  Jest to niezbędny warunek dla wprowadzenia na szerszą skalę „bezpapierowej” nawigacji elektronicznej. Utrzymanie serwisu ENC wiążące się z dalszym rozwojem standardu wymiany IHO S-57.

 
 
Poleć tę stronę znajomemu Dodaj do ulubionych Ustaw jako stronę startową
Uwagi na temat strony kieruj do Webmastera. Innych informacji dotyczących
Marynarki Wojennej RP udziela Rzecznik Prasowy Dowódcy MW.
Każdorazowe wykorzystanie materiałów ze strony Marynarki Wojennej w całości lub we fragmencie wymaga pisemnej zgody.
© 2004 Marynarka Wojenna RP. Wszelkie prawa zastrzeżone.